Ενετικο Καστρο της "Αστροπαλιάς - ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

Ενετικο Καστρο της "Αστροπαλιας" (Χώρα): Χτίστηκε από την οικογένεια των Quirini τον 13ο αι. μ.Χ. πάνω στην Αρχαία Ακρόπολη. Είναι δομημένο με παραδοσιακή τοπική σκούρα πέτρα και περιστοιχίζεται από άσπρα σπιτάκια, κυκλαδίτικου στυλ, οι εξωτερικοί τοίχοι των οποίων δημιουργούν ένα πραγματικό τείχος, με μικρά παράθυρα για πολεμίστρες. Με έντονο φρουριακό χαρακτήρα για να προστατεύσει τους κατακτητές από τους πειρατές, κτίστηκε με ορατότητα στα δύο φυσικά λιμάνια του νησιού. Μέσα στο κάστρο βρίσκει κανείς τις περίφημες κατάλευκες εκκλησίες με τα πέτρινα καμπαναριά, της Παναγιάς του Κάστρου (1853) και του Αγίου Γεωργίου (1790).

Το Ενετικό πέτρινο κάστρο που σήμερα δεσπόζει πάνω στο λόφο-χερσόνησο ύψους 130μ, σε περίοπτη θέση, χτίστηκε πιθανότατα πάνω στα ερείπια παλιότερων οχυρωματικών έργων. Έχει άμεση ορατότητα με τα δυο φυσικά λιμάνια Μαλτεζάνα και Άγιος Ανδρέας, καθώς και με τον Πέρα Γιαλό και το Λιβάδι. Χτίστηκε κυρίως για την άμυνα του νησιού εναντίον των πειρατών.

Το τείχος του Κάστρου αποτελούν τα περιμετρικά σπίτια του, τα ξώκαστρα, που είναι και τα παλαιοτέρα. Σιγά σιγά, οι κάτοικοι του νησιού, από το φόβο των πειρατών, χτίζουν και το εσωτερικό του Κάστρου. Παρατηρούμε ότι το Κάστρο της Αστυπάλαιας δεν υπάρχει ο υψηλός βαθμός οργάνωσης στην πολεοδομική του διάρθρωση, που υπάρχει σε αλλά Ενετικά Κάστρα στην Ελλάδα. Για το εσωτερικό του, που είναι σήμερα μερικώς ισοπεδωμένο, υπάρχουν λίγα και ασαφή γραπτά κείμενα. Στο πιο σημαντικό της Marica Montesanto που είναι γραμμένο στα Ιταλικά το 1930, διαβάζουμε: «Περίεργο είναι το εσωτερικό του κάστρου. Τα παμπάλαια σπίτια είναι πιο ψηλά από το συνηθισμένο τύπο της νησιωτικής κατοικίας, για την στο έπακρο εκμετάλλευση του διαθέσιμου χώρου. Σχηματίζουν πολύ στενά δρομάκια γεμάτα μυστήριο, που χάνονται, ανεβαίνουν και κατεβαίνουν σε ένα λαβύρινθο όπου στην πρώτη ματιά αποπροσανατολίζει».

Η μοναδική είσοδος του Κάστρου, που βρίσκεται στη νότια πλευρά του, οδηγεί στο εσωτερικό του μέσα από ένα χαμηλό, στεγασμένο με σταυροθόλια χώρο. Η είσοδος αυτή ήταν τόπος εμπορικών συναλλαγών. Στο πρώτο κτήριο, αριστερά από την είσοδο, βρισκόταν το καφενείο, τόπος αναψυχής και κοινωνικής επαφής. Ο στεγασμένος τετράγωνος χώρος, μπροστά στη εκκλησία του Αϊ Γιώργη, που βρίσκεται στο κέντρο του Κάστρου, αποτελεί και τον κύριο υπαίθριο κοινόχρηστο χώρο, την πλατεία- μπλάτσα, όπου λάβαιναν χώρα θρησκευτικές γιορτές, χοροί και συγκεντρώσεις.

Μέσα στο Κάστρο υπήρχαν δύο γειτονιές: Της Παναγιάς του Κάστρου ή Ευαγγελίστριας και του Αϊ Γιώργη ή Γλυκιά Αυλή του Κάστρου. Εκτός από κατοικίες υπήρχαν και πολλά εργαστήρια κεραμικής, σιδηρουργεία και ξυλουργεία. Το Κάστρο, κατά καιρούς, ήταν πολύ πυκνοκατοικημένο. Στα 4 στρέμματά του, ζούσαν κατά μέσον όρο 2500 άτομα, ενώ φαίνεται από μαρτυρίες πως οι κάτοικοι είχαν φτάσει και τις 4000. Η ύδρευση των σπιτιών γίνονταν από στέρνες. Τα καστρινά σπίτια είχαν τέλειο υπόγειο αποχετευτικό δίκτυο με πήλινους σωλήνες, που κατέληγαν σε έναν κεντρικό αποχετευτικό αγωγό, τον κοντούτο, στην πλευρά που είναι το Σεράι. Λέγεται επίσης ότι το Κάστρο είχε υπόγεια έξοδο στις Κυλίνδρες, τοποθεσία που είχε παλιές στέρνες, «ρότες». Το αποχετευτικό σύστημα του Κάστρου ήταν τόσο καλό, ώστε ποτέ, όπως μας διαβεβαίωνε παλιά Καστρινή, δεν παρατηρήθηκε επιδημία η άλλη αρρώστια.

Tα σπίτια του Κάστρου ήταν σχεδόν όλα τρίπατα. Κάθε τρίπατο σπίτι περιλαμβάνει δύο ή τρία μονόχωρα δωμάτια, στεγάζει δηλαδή δύο ή τρεις οικογένειες. Ιδιαίτερα κτίσματα στο Κάστρο εκτός από τις δύο εκκλησίες του, τον Αι - Γιώργη και την Ευαγγελίστρια , είναι ο τετράγωνος πύργος με περίμετρο 18μ. που αποτελείται από 4 ορόφους, το Σεράι. Βρίσκεται στην ανατολική άκρη του Κάστρου και επιθεωρεί όλο το πέλαγος. Άλλα δύο ενδιαφέροντα σπίτια, που σώζονται σήμερα, βρίσκονται κοντά στην εκκλησία του Αϊ-Γιώργη. Έχουν και τα δυο δημιουργηθεί από την ένωση δυο μονόσπιτων, γι’ αυτό είναι και μεγαλύτερα. Είναι το αρχοντικό του Γιατρού με την χαρακτηριστική καμάρα στη βεράντα και το αρχοντικό του Αγά.