ΟΛΥΜΠΟΣ - ΚΑΡΠΑΘΟΣ - ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

H φύση την έριξε σε μια γυμνή βουνίσια κόψη όπου δεν φτάνει καν ασφάλτινος δρόμος και οι Ολυμπίτες επικοινωνούν με το υπόλοιπο νησί με χωματόδρομους ή διά θαλάσσης. Καθόλου περίεργο λοιπόν που αυτή η μικρή κοινωνία αγκιστρώθηκε πεισματικά στις παραδόσεις της.
Το βλέπεις στα λευκά σπίτια τους, το ζεις στο συναπάντημα με τις περήφανες κυράδες, που εξακολουθούν να φορούν τις παραδοσιακές στολές με τις πλουμιστές μαντίλες στην καθημερινότητά τους. Περισσότερο όμως από κάθε άλλη φορά του χρόνου το βιώνεις το Πάσχα.

Αρχόντισσες του σπιτιού και της κοινωνικής ζωής -οι γυναίκες εδώ είχαν πάντα ισχυρή θέση- οι Ολυμπίτισσες, με το που πλησιάζει το Πάσχα, πιάνουν τ' ασπρίσματα στις αυλές για να υποδεχτούν χαρμόσυνα τα μαντάτα της Ανάστασης.
Τη Μεγάλη Τετάρτη βάφουν τα πασχαλινά αυγά και τη Μεγάλη Πέμπτη ξυπνούν την οικογένεια από τις 4 τα χαράματα για κοινωνήσουν στην εκκλησία. Ακούραστες γιαγιάδες κι εγγονές το απομεσήμερο ανάβουν φωτιά στους παραδοσιακούς φούρνους της συνοικίας για να ψήσουν τους πούλους (τα γιορτινά κουλούρια) και να τους στολίσουν σαν κεντίδια πάνω στον κάσουνα των σπιτιών τους μέχρι την Ανάληψη.

Την πιο συγκινητική εικόνα όμως, ανατριχιαστική και συναρπαστική μαζί, σου τη χαρίζουν τη Μεγάλη Παρασκευή, όταν στολίζουν τον Επιτάφιο με φωτογραφίες των οικείων τους που έφυγαν τη χρονιά που πέρασε, λύνουν τα μαλλιά και αρχινούν τα γοερά μοιρολόγια στην παμπάλαια εκκλησιά της Κοίμησης της Θεοτόκου.
Η περιφορά του Επιταφίου θα ξεκινήσει στις 10 το βράδυ και θα περάσει από κάθε ανοιχτό σπίτι για να τον λιβανίσουν.

Από το Μεγάλο Σάββατο το χωριό ετοιμάζεται για την Ανάσταση.
Το λαμπριάτικο οφτό (αρνί ή κατσικάκι γεμιστό με ρύζι) μπαίνει στο φούρνο και σιγοψήνεται ολονυχτίς για να καταναλωθεί την Κυριακή. Τίποτα όμως δεν θα κρατήσει τους ντόπιους ούτε ανήμερα το Πάσχα στο σπίτι.
Μετά τη δεύτερη Ανάσταση, το απόγευμα, θα συγκεντρωθούν στο Πλατύ, τη λιλιπούτεια πλατεία έξω από την εκκλησία, για να τραγουδήσουν αυτοσχέδιες μαντινάδες και να χορέψουν.
Οι κοπέλες, που έρχονται με τους γονείς τους κυρίως από την ολυμπίτικη παροικία της Ρόδου, φορούν αυτή την ημέρα τα παραδοσιακά σακοφούστανα και την κολαΐνα, τ' αστραφτερά χρυσά στολίδια.
Το γλέντι θα κρατήσει μέχρι το άλλο πρωί, οπότε οι γυναίκες θ' ανάψουν και πάλι τους φούρνους και όλο το χωριό θα μοσχοβολήσει από τις τούρτες - ένα είδος πασχαλινής πίτας με μυζήθρα και μπαχαρικά.

Οι γιορτές και τα πανηγύρια όμως έχουν και συνέχεια. Τη Λαμπρή Τρίτη, μετά την περιφορά των εικόνων σε κάθε μοναστήρι και την επίσκεψη στο νεκροταφείο, οι πιστοί έρχονται πάλι στο Πλατύ και συναγωνίζονται για το ποιος θα «υψώσει» πιο… ψηλά τις εικόνες.
Πρόκειται για μια ιδιότυπη πλειοδοσία, με σκοπό την οικονομική ενίσχυση της εκκλησίας, και οι ντόπιοι το θεωρούν μεγάλη τιμή να συμμετέχουν. Καθόλου λοιπόν μην εκπλαγείτε αν ακούσετε να «χτυπάνε» την εικόνα της Παναγίας με χιλιάδες ευρώ!

Στη Όλυμπο της Καρπάθου καθιερώθηκε ένα έθιμο που συγκέντρωσε πολλές περιουσίες σε λίγους ανθρώπους που ονομάζεται "κανακαριά". Σύμφωνα με αυτό το έθιμο-νόμο τα πρωτότοκα παιδιά αποκτούν το σύνολο της περιουσίας των γονιών τους, χωρίς να αφήνουν τίποτα για τα υπόλοιπα παιδιά.Ο πρωτότοκος γιός έπερνε όλη τη περιουσία του πατέρα του, και η πρωτότοκη κόρη όλη τη περιουσία της μητέρας της.Αυτό το έθιμο καθιστούσε άτομα της ίδιας οικογένειας πλούσια και φτωχά και κατέστρεψε την κοινωνική δομή της κοινότητας μετατρέποντάς την σε καθαρά ταξική.
Έτσι, δημιουργείται μία ανώτερη τάξη πρωτότοκων "κανακάρηδες" και "κανακάρες"και μία οικονομικά κατώτερη "στερνοπαίδια" που δεν της ανήκει τίποτα και εξαναγκάζεται να μεταναστεύσει προς την Αθήνα, την Αφρική και μετέπειτα μαζικά προς την Αμερική.
Οι απόκληρες κόρες που δεν μπορούσαν να ξενιτευτούν, δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να γίνουν δούλες στο νοικοκυριό της παντρεμένης πρωτότοκης αδελφής τους.