ΓΥΑΛΟΣ - ΣΥΜΗ - ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

Πλησιάζοντας το Γυαλό αντικρύζουμε ατόφια τη φυσιογνωμία της Σύμης. Βράχια ξερά, δεξιά κι αριστερά. Η θάλασσα προχωρεί βαθιά στη στεριά. Ο Γυαλός είναι το μεγαλύτερο λιμάνι του νησιού. Καμπαναριά δεξιά κι αριστερά κι ένας πύργος με το Ρολόι (κτίσθηκε το 1881 από τους γιους του Π. Πετρίδη), που μετράει για λογαριασμό των ανθρώπων τον χρόνο που κυλάει ασταμάτητα, κύμα κι αυτός μέσα στον απέραντο χώρο. Το καμπαναριό της Ευαγγελίστριας, στην άκρη δεξιά μοιάζει αληθινός βιγλάτορας. Φυλάει από κείνη την άκρη τα όμορφα, αρχοντικά σπίτια του γιαλού, που το ένα κοντά στο άλλο υψώνονται ωραία, νησιώτικα από την παραλία ως τους πρόποδες του άγριου βουνού, που ορθώνεται από πάνω της.

Τα σπίτια της, δίπατα και τρίπατα με περιποιημένες αυλές στρωμένες συχνά με κροκαλωτά δάπεδα που σχηματίζουν καράβια, άγκυρες, φυτικά ή διακοσμητικές θέματα, με κήπους φυτεμένους με εσπεριδοειδή, φούλια ινδικά, γαρδένιες, κληματαριές, με θαυμάσια αετώματα διακοσμημένα με καλαισθησία ανάμεσα στις δίρριχτες κεραμιδένιες στέγες τους, μπαλκονάκια με λιτές σιδεριές – κάποτε ξεχωρίζει στους εξωτερικούς τοίχους η πέτρα ή το τούβλο – με το χρώμα της ώχρας ως πιο χαρακτηριστικό στοιχείο και καφετιά παράθυρα, χωρίς να λείπουν οι μωβ ή πράσινες πόρτες με θαυμάσια ρόπτρα, ταμπάδες και σιδεριές. Και μέσα ζωγραφισμένα συνήθως ταβάνια, ξυλόγλυπτες μουσάντρες, κομψά έπιπλα, κομό, καθρέπτες, τραπεζάκια και κονσόλες, πορσελάνες και πιατικά στιβαγμένα στα ερμάρια. Με κάντρα κεντημένα στο χέρι να παριστάνουν την ακρόπολη, λουλούδια, σκηνές από τον Ερωτόκριτο. Το ίδιο πλούσια τα κεντήματα στα έπιπλα, τις κουρτίνες, τα παλιά μπαούλα των ναυτικών.

Μπροστά στο Ρολόι, το Μιχαλάκι, ο μικρός ψαράς του διάσημου Συμιακού γλύπτη Κώστα Βαλσάμη καλωσορίζει τα πλοία, τα κότερα, τα καϊκια, που μπαίνουν στο λιμάνι της Σύμης. Τα περισσότερα επιβατηγά δένουν στο δεξιό λιμενοβραχίονα. Από το σημείο αυτό γινόταν η εκκίνηση των σφουγγαράδικων. Δίπλα στο Ρολόι βρίσκεται το κτίριο της Αστυνομίας, κατάλοιπο της αρχιτεκτονικής των χρόνων της Ιταλοκρατίας, το Ταχυδρομείο κι αρχίζουν οι καφετέριες, τα κάθε λογής καταστήματα με είδη λαϊκής τέχνης, εφημερίδες, σφουγγάρια, πέτρες ζωγραφισμένες στο χέρι, όστρακα, κουτουκάκια, όπου μοσχομυρίζουν οι φρέσκοι θαλασσινοί μεζέδες, μπακάλικα, ταβέρνες, εστιατόρια, ενοικιαζόμενα δωμάτια και η οικία Καμψοπούλου