ΤΗΛΟΣ - ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

Την Τηλο τη βρίσκουμε στο νοτιοανατολικό Αιγαίο στα Δωδεκανησα,ανάμεσα στη Νισσυρο και τη Χάλκη. Είναι ένα από τα μικρότερα νησιωτικά συμπλέγματα που απέχει 209 ναυτικά μίλια από τον Πειραιά και 48 από τη Ροδο. Σε 13 km από την Τήλο συναντάμε τη Νισσυρο, σε 18 km τη Χαλκη, σε 34 km τη Συμη και σε 20 km τη Μικρασιατική χερσόνησο της Κνίδου. Μόλις 2 μίλια από την Τήλο βρίσκεται το μικρό νησί Αντίτηλος. Σε μεγαλύτερη ή μικρότερη απόσταση από τις ακτές της Τήλου βρίσκονται 16 νησίδες και βραχονησίδες. Έχει συνολική έκταση περίπου 63 km2 και μήκος ακτών 63 km. Το έδαφός της είναι – περισσοτερο – πετρώδες, ημιορεινό και ορεινό, με ψηλότερη κορυφή εκείνη του Αη-Λιά (612 μ.) Εξαίρεση αποτελεί στην ενδοχώρα του νησιού η μικρή εύφορη κοιλάδα της Ερίστου που καταλήγει στην όμορφη παραλία της Ερίστου. Στο Μεγάλο Χωριό της Τηλου το έδαφος είναι αρκετά εύφορο λόγω των πολλών πηγών με νερό καλής ποιότητας που διαθέτει. Πολλές κολπώσεις, σπήλαια και όμορφες παραλίες συμπληρώνουν την ποικιλία των μορφολογικών σχηματισμών του νησιού.

Στη Τηλο υπαρχουν δεκαεννέα παραλίες, δώδεκα βουνά με ρέουσες φυσικές πηγές, επτά μεσαιωνικά κάστρα, ένα βυζαντινό μοναστήρι, διακόσιες εκκλησίες, ένα σπήλαιο με πολλές ανασκαφές, ένα χωριό πολιτιστικό μνημείο, πάνω από εκατό είδη πουλιών, εκατοντάδες άγρια είδη χλωρίδας και περίπου πεντακοσίους κατοίκους. Διατηρώντας τη φυσιογνωμία του παρελθόντος, στην Τήλο ανοίγεται μπροστά μας η Ελλάδα των προηγούμενων χρόνων.

Το χωριό Λιβάδια αγκαλιάζει ήρεμα την ακτή δίπλα από το λιμάνι. Αγναντεύοντας στα ανατολικά, ξεπροβάλουν μέσα από τα νερά του Αιγαίου τα βουνά της Τουρκίας, ενώ φαίνονται και οι πρωινοί ψαράδες που οδηγούν τις βάρκες τους έξω από το λιμάνι για να εξασφαλίσουν το καθημερινό «προς το ζην». Στην κορυφή του βουνού πάνω από το χωριό δεσπόζει το εξακοσίων ετών Κάστρο της Αγιοσυκιάς.

Καθώς ο ήλιος ανεβαίνει αργά, τα έντονα μεταβαλλόμενα χρώματα που παίρνουν τα βουνά πάνω από τα Λιβάδια μας γοητεύουν, ενώ η μαγεία τους μεγαλώνει καθώς έρχονται σε αντίθεση με εκείνα της παραδοσιακής ελληνικής αρχιτεκτονικής του χωριού. Στη βόλτα μας στο χωριό την προσοχή μας τραβάει το κτίριο του αστυνομικού τμήματος στο λιμάνι με την αξιοπρόσεχτη αρχιτεκτονική του που θυμίζει την ιταλική κυριαρχία του νησιού από το 1912 έως το 1948. Στους γύρω λόφους διακρίνονται τα διεσπαρμένα άσπρα, τετράγωνα σπιτάκια, αλλά και τα πρόσφατα κατασκευασμένα μικρά διαμερίσματα με υπέροχη θέα στον κόλπο.

Η παραλία Λιβάδια απέχει είκοσι μέτρα από το λιμένα. Ξεκινάει με χαλίκια και βαθμιαία καταλήγει σε άμμο. Όσοι από εσάς αγαπούν τη θάλασσα θα απολαύσουν το ζεστό και καθαρό σαν κρύσταλλο νερό και θα κάνουν windsurf, κανό και ηλιοθεραπεία στις άνετες καρέκλες που προσφέρονται κάτω από τη σκιά των αρμυρικιών κατά μήκος όλης της παραλίας.

Πλήθος από μικρές ταβέρνες πάνω στην παραλία ή διασκορπισμένες γύρω από το χωριό προσφέρονται για να καλύψουν τις διατροφικές μας ανάγκες. Παραδοσιακά ελληνικά φαγητά και ποτά ικανοποιούν κάθε προτίμηση ή συνήθειά μας.

Φεύγοντας από τα Λιβάδια, διακατεχόμαστε από ένα γλυκό και ήρεμο συναίσθημα που μας έχουν δημιουργήσει οι γνήσιοι και ιδιαίτερα πρόθυμοι κάτοικοί του, η χαλαρωτική του ατμόσφαιρα αλλά και η αίσθηση ότι το χωριό απεικονίζει την ιστορία πολλών ετών.

Μόλις τρία χιλιόμετρα από το δρόμο, αρχίζει να διαφαίνεται πάνω στις απότομες πλαγιές του λόφου του Αγίου Στεφάνου το χωριό Μεγάλο Χωριό, με το αρχαίο κάστρο να δεσπόζει στην κορυφή του. Μια ήρεμη και έμφυτη γοητεία χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο χωριό που είναι τόσο κοντά στην παράδοση. Το 1827 άρχισε η κατασκευή των κτιρίων του και η ενσωμάτωση σε αυτά αρχαίων απομειναρίων κτιρίων. Παράδειγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής των κτιρίων του αποτελούν το Δημαρχείο, το δημοτικό σχολείο και η βιβλιοθήκη, η Έκθεση των Νάνων Ελεφάντων, το ιατρείο και το παντοπωλείο. Η γειτονική πλατεία μας προσφέρει απλόχερα τα αρώματα και χρώματα του κήπου της με τις μπουκανβίλιες, τους ιβίσκους και τα τριαντάφυλλά της. Το σημείο εκείνο είναι το ιδανικότερο για να διακρίνουμε από ψηλά την κοιλάδα και τον κόλπο της Ερίστου στο νότο.

Μεγάλο Χωριό Μετά την επίσκεψή μας στο Μεγάλο Χωριό διακατεχόμαστε για άλλη μια φορά από την αίσθηση του σεβασμού που τρέφει το νησί στους προγόνους του. Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα μέσα από τις συζητήσεις των κατοίκων για τα οικογενειακά παρεκκλήσια, την προσπάθειά τους για την προστασία του περιβάλλοντος, την απαγόρευση του κυνηγιού, τη σημασία που δίνουν στην οργανική καλλιέργεια και στα νεκροταφεία τους. Ένα είναι το συμπέρασμα: μπορεί ο δρόμος μεταξύ των Λιβαδιών και του Μεγάλου Χωριού να συνδέει τις δύο πόλεις οδικός, αλλά δε μπορεί να γεφυρώσει εξ ολοκλήρου τους δύο αυτούς διαφορετικούς κόσμους.

Η εύφορη κοιλάδα και το μπλε χρώμα του κόλπου της Ερίστου μας βάζουν στον πειρασμό να εξερευνήσουμε το χωριό Έριστος. Περιοχή με αφθονία πηγών, καλλιέργειες μεγάλης ποικιλίας φρούτων, δέντρων αμυγδαλιάς και λαχανικών και με ένα μαγευτικό χρωματιστό μωσαϊκό από αγριολούλουδα την εποχή της άνοιξης. Την κοιλάδα της Ερίστου τη διαδέχεται η ομορφότερη παραλία του νησιού, η παραλία της Ερίστου.

Παραλία Πλάκας Κατευθυνόμαστε μερικά χιλιόμετρα βόρεια από το Μεγάλο Χωριό, στον κόλπο της Πλάκας, για να συναντήσουμε μια άλλη όμορφη και προστατευόμενη παραλία της Τήλου. Προτού φτάσουμε στην Πλάκα, συναντάμε στο βόρειο μέρος του νησιού το γραφικό κόλπο του Αγίου Αντωνίου, με το μικρό λιμάνι του, μερικά ενοικιαζόμενα δωμάτια και ένα εστιατόριο. Στην περιοχή δεσπόζει και το αρχαίο νεκροταφείο του Αγίου Αντωνίου με τους απολιθωμένους ανθρώπινους σκελετούς, που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ιστορική του αξία. Οι σκελετοί είναι ορατοί μόνο μέσα από τη θάλασσα.

Συνεχίζοντας το οδοιπορικό μας από την Πλάκα προς τα δυτικά, η διαδρομή προσφέρει υπέροχη θέα στο Αιγαίο Πέλαγος. Κατευθυνόμαστε στο μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα που χτίστηκε το 1470, ανακαινίστηκε το 1703 και το 1824 και επεκτάθηκε το 1843. Η είσοδος με τις βάγιες οδηγεί σε μια βοτσαλωτή αυλή, η οποία περιτριγυρίζεται από πλατάνια, λουλούδια, βασιλικό και αμπέλια. Το μοναστήρι είναι περιτοιχισμένο και από το προαύλιο οδηγούμαστε στην εκκλησία με τα παλαιά ψηφιδωτά της που έχουν αποκατασταθεί μετά από την τοποθέτηση ασβεστοκονιάματος από τους Τούρκους. Τα σπίτια των καλογέρων βρίσκονται δίπλα στην εκκλησία. Ακολουθώντας ένα μικρό μονοπάτι, θα ανακαλύψουμε ένα δεντροσκέπαστο χώρο για ξεκούραση και χαλάρωση και θα ξεδιψάσουμε στη δροσερή πηγή του.

Το μοναστήρι γνώρισε μεγάλη ευημερία κατά τη διάρκεια του 18ου και 19ου αιώνα, καθώς αποτελούσε βασικό οικονομικό αλλά και πνευματικό κέντρο της εποχής. Κατείχε μεγάλες εκτάσεις γης με κοπάδια ζώων, ενώ εκεί τυπώνονταν και τα χαρτονομίσματα που χρησιμοποιούνταν στο νησί.

Στο μουσείο αυτό φιλοξενούνται κάποια από τα ευρήματα που ανακαλύφθηκαν στο σπηλαίο Χαρκαδιό της Τήλου. Πρόκειται για το σπήλαιο όπου το 1971 ο καθηγητής της Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Νικόλαος Συμεωνίδης ανακάλυψε απολιθωμένα οστά νάνων Ελεφάντων που έζησαν στο νησί τα τελευταία 50.000 χρόνια και εξαφανίστηκαν πριν από 3700 χρόνια. Στη μικρή αίθουσα της έκθεσης παρουσιάζονται συν τις άλλοις και δύο αναπαραστάσεις νάνων ελεφάντων. Η μία αναπαριστά ένα νεογνό και η άλλη έναν ενήλικα ελέφαντα. Τα οστά των αναπαραστάσεων προέρχονται από διαφορετικά άτομα παραπλήσιων διαστάσεων, αφού μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ολόκληρος συναρμολογημένος σκελετός, ούτε καν ολόκληρο κρανίο ή πλήρης σπονδυλική στήλη. Ακόμα εκτίθενται οστά από ανθρωπολογικά λείψανα που βρέθηκαν στον κόλπο του Αγίου Αντωνίου της Τήλου και χρονολογήθηκαν στους βυζαντινούς χρόνους, των οποίων η μελέτη αποτέλεσε την αφορμή για τον κ. Συμεωνίδη να επισκεφτεί την Τήλο και να ανακαλύψει τους απολιθωμένους νάνους ελέφαντες.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ 

Τηλος Νανοι Ελεφαντες
Τηλος Καστρα